Hướng dẫn sử dụng thuốc tiểu đường Metformin

Thuốc tiểu đường metformin là loại thuốc quen thuộc dùng trong điều trị đái tháo đường type II theo đường uống. Cùng Thầy thuốc Việt Nam tìm hiểu về công dụng, liều dùng và các lưu ý khi sử dụng thuốc tiểu đường Metformin trong bài viết dưới đây.

1. Thuốc tiểu đường metformin là gì?

Phân tích ưu - nhược điểm của thuốc tiểu đường metformin

Phân tích ưu – nhược điểm của thuốc tiểu đường metformin

Metformin là thuốc trị tiểu đường thuộc nhóm biguanide có tên thương mại khác là Glucopha. Thuốc thường được chỉ định điều trị đối với bệnh nhân tiểu đường type 2 dùng đường uống. Tuy xuất hiện cách đây hơn 60 năm nhưng metformin vẫn được coi là một trong những thuốc đầu tay điều trị bệnh đái tháo đường. Thuốc có thể kết hợp với nhiều loại thuốc điều trị khác.

Insulin là một hormon tuyến tụy, có nhiệm vụ kiểm soát đường trong máu bằng cách tăng vận chuyển glucose vào trong tế bào cơ và hạn chế dự trữ ở gan. Bệnh tiểu đường type II xảy ra khi cơ thể sản xuất không đủ insulin hoặc cơ thể giảm đáp ứng với insulin (kháng insulin) gây tăng sản xuất glucose ở gan và giảm sự nhạy cảm của insulin trên các mô mỡ và cơ bắp.

Meformin hoạt động bằng cách phục hồi đáo ứng với insulin, giúp tăng độ nhạy với insulin của cơ thể, từ đó giúp cơ thể sử dụng được glucose hiệu quả và làm giảm lượng đường trong máu.

2. Công dụng của thuốc tiểu đường metformin

2.1. Cơ chế tác động

cơ chế tác động của thuốc metformin

Metformin có tác dụng hạ đường huyết khi lượng đường tăng cao trong máu ở bệnh nhân tiểu đường. Tuy nhiên thuốc không có tác dụng hạ đường huyết đáng chú ý ở người không mắc bệnh tiểu đường. Hiện nay, cơ chế tác dụng cụ thể của metformin chưa được biết rõ. Dưới đây là một số giả thuyết về cơ chế tác dụng làm hạ đường huyết của metformin:

  • Ức chế hấp thu glucose ở ruột.
  • Gia tăng sử dụng glucose ở tế bào.
  • Ức chế sự tân tạo glucose ở gan.

Cả 3 quá trình này đều góp phần làm giảm glucose trong máu, từ đó làm hạ đường huyết.

2.2. Tác dụng trực tiếp lên người bệnh tiểu đường

Tuy có khá nhiều thuốc điều trị tiểu đường, nhưng metformin vẫn luôn được ưu tiên sử dụng. Nguyên nhân là do những tác dụng và lợi ích mà thuốc mang lại cho người tiểu đường sau:

  • Giảm tình trạng điều trị bằng nhiều thuốc tiểu đường khác: Ở những người mới được phát hiện tiểu đường type 2 nếu được sử dụng ngay Metformin ít có khả năng cần phải điều trị bằng thuốc tiểu đường khác để kiểm soát lượng đường trong máu.
  • Giảm biến chứng trên tim mạch: Đối với những người sử dụng Metformin lâu dài làm sẽ giảm nguy cơ gặp các biến chứng tim mạch nguy hiểm như nhồi máu cơ tim, đột quỵ…làm giảm tỷ lệ tử vong so với việc sử dụng thuốc điều trị tiểu đường khác.
  • Giảm đề kháng insulin: Giúp insulin vận chuyển glucose vào tế bào để tạo năng lượng, giảm glucose máu.
  • Giảm nguy cơ hạ đường huyết quá mức: Khi sử dụng insulin hoặc các thuốc điều trị tiểu đường khác có thể gặp tình trạng hạ đường huyết đột ngột gây hôn mê. Tuy nhiên metformin rất hiếm khi gây ra nguy cơ này. Do vậy, metformin được ưu tiên điều trị tiểu đường ở trẻ em.
  • Giúp giảm cân ở người tiểu đường bị béo phì: Sử dụng Metformin trong một thời gian dài có thể hỗ trợ người bệnh giảm cân, giảm chỉ số LDL – cholesterol, triglycerid… Tuy nhiên người bệnh vẫn cần một chế độ ăn uống và luyện tập đều đặn để giảm cân khoa học và cải thiện sức khỏe.

3. Chỉ định của thuốc Metformin

Thuốc metformin được chỉ định sử dụng cho các đối tượng sau:

  • Người bệnh tiểu đường không phụ thuộc insulin (type II) khi không thể kiểm soát đường huyết bằng chế độ ăn kiêng đơn thuần.
  • Người bệnh không còn đáp ứng với các sulfonylurea, thêm vào dẫn chất sulfonylurea đang sử dụng.
  • Ở bệnh nhân béo phì thuốc có thể gây ra giảm cân có lợi, đôi khi tác dụng này là lý do căn bản của sự kết hợp insulin và metformin ở bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin (type I)

4. Chống chỉ định

Không nên sử dụng metformin để điều trị tiểu đường trên nền những bệnh nhân sau:

  • Bệnh nhân suy chức năng thận, gan và tuyến giáp, suy hô hấp.
  • Bệnh nhân suy tim, mất nước, nghiện rượu cấp hoặc mãn hoặc bất kỳ tình trạng nào có thể dẫn đến nhiễm toan acid lactic.
  • Phụ nữ có thai và đang cho con bú.

5. Liều dùng của thuốc tiểu đường metformin

Tiểu đường không phụ thuộc insulin:

  • Liều khởi đầu: 500mg mỗi ngày tương ứng với 1 viên, nên uống sau bữa ăn nhằm giảm đến mức tối thiểu tác dụng không mong muốn trên dạ dày ruột.
  • Nếu chưa kiểm soát được đường huyết: Có thể tăng liều dần đến tối đa 5 viên 500mg hoặc 3 viên 850mg mỗi ngày, chia làm 2 đến 3 lần.

Bạn cần phải được theo dõi đường huyết thường xuyên để căn cứ vào đó mà bác sỹ có thể điều chỉnh liều phù hợp.

6. Tác dụng phụ

nhiễm toan acid lactic ở người bệnh dùng metformin

Tuy là một thuốc điều trị tiểu đường được đánh giá là khá an toàn, nhưng metformin vẫn có thể gây ra những tác dụng không mong muốn sau:

  • Rối loạn dạ dày ruột: Buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy xảy ra ở khoảng 10 đến 15% bệnh nhân. Triệu chứng này sẽ giảm đáng kể nếu dùng metformin sau bữa ăn và tăng liều dần.
  • Thiếu Vitamin B12: Do ảnh hưởng của thuốc trên sự hấp thu Vitamin B12 ở ruột non. Tuy nhiên hiếm khi xảy ra.
  • Các phản ứng dị ứng: Phát ban, sưng mặt, môi, lưỡi hoặc họng cần phải cấp cứu kịp thời tại cơ sở y tế gần nhất.
  • Nhiễm toan axit lactic: Đau cơ hoặc suy nhược, khó thở, nhịp tim chậm hoặc không đều, chóng mặt, choáng váng, mệt mỏi hoặc rất suy nhược, tê hoặc cảm giác lạnh ở cánh tay và chân. Nếu axit lactic tích tụ quá lâu có thể dẫn đến tử vong.
  • Dùng kéo dài gây chán ăn, đắng miệng, sụt cân.

Nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng khác lạ nào, bạn cần đến ngay trung tâm y tế gần nhất để được xử lý và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm. Bạn không nên tự ý ngừng thuốc mà cần thông báo cho bác sĩ biết về các tác dụng phụ gặp phải để có biện pháp khắc phục.

7. Tương tác thuốc

Người bệnh nên tránh sử dụng thuốc Metformin chung với các loại thuốc sau đây để tránh tương tác, làm giảm tác dụng và tăng độc tính của Metformin:

Nifedipin, Isoniazid, Corticosteroid, Phenitoin, Acid nicotinic, Thuốc tránh thai, Thuốc lợi tiểu, Phế phẩm tuyến giáp, Oestrogen, Morphin, Digoxin, Quinin, Vancomycin, Quinidin, Triamteren, Trimethropim, Ranitidin, Amilorid, Digoxin, Procainamid, Cimetidin, Sulfonylurea, Insulin.

8. Một số lưu ý khi dùng thuốc tiểu đường Metformin

  • Nguyên tắc dùng thuốc: Dùng thuốc đúng và đủ liều, đúng thời gian. Nên uống Metformin trong bữa ăn để hạn chế tối đa tác dụng phụ của thuốc trên đường tiêu hóa.
  • Quên liều: Nếu bạn bỏ quên 1 liều thuốc, hãy uống ngay khi nhớ ra. Nếu thời gian nhớ ra gần với thời điểm uống liều tiếp theo, hãy bỏ qua liều đã quên và uống liều tiếp theo như bình thường. Không tự ý tăng gấp đôi đôi liều.
  • Ngưng sử dụng Metformin khi: xét nghiệm X quang, chụp CT scan… vì có thể ảnh hưởng xấu tới chức năng thận; trước khi tiến hành phẫu thuật.
  • Hạn chế uống rượu: Rượu có thể làm tăng nguy cơ nhiễm toan acid lactic, vì vậy không nên uống rượu khi sử dụng thuốc.
  • Lái xe và vận hành máy móc: Thuốc có thể gây ra tác dụng phụ buồn ngủ, mệt mỏi, đầu óc không tỉnh táo để tập trung lái xe…Vì vậy hãy trao đổi với bác sĩ về cách sử dụng thuốc để đảm bảo an toàn.
  • Phụ nữ có thai và cho con bú: Nên sử dụng insulin thay vì metformin để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

Phát hiện sớm và điều trị tiểu đường bằng Metformin, cùng với chế độ ăn khoa học và luyện tập thể thao hợp lý có thể giúp bạn kiểm soát tốt bệnh tiểu đường, hạn chế nguy cơ xảy ra các biến chứng nguy hiểm. Nếu còn bất cứ băn khoăn gì liên quan đến thuốc tiểu đường metformin, bạn hãy để lại bình luận bên dưới để được tư vấn nhanh chóng và chính xác nhất.